 |
Situazión
Aragón abraca 47.720 km2 en
o cuatrón nororiental d’España. A suya poblazión
ye de 1.189.909 presonas (datos de 2000).
Aragón se define per a
pluralidá, tanto en o suyo meyo natural (en
Aragón se pasa dende os berdes e embaziladors
Perineyos con tucas que superan os 3.000 metros
á ras estepas subdeserticas d’a Bal de l’Ebro á
bels poquez metros sobre o libel d’o mar u á ros
suabes sarratos d’o Sistema Iberico en l’Ueste e
Sur) como en meyo umano (en Aragón combibe una
cultura urbana e cosmopolita con una cultura
rural e popular e coesisten pazificamén tres
luengas).
A pluralidá d’Aragón se
repite en as comarcas que composan a probinzia
de Zaragoza, situatas en l’Ueste e zentro
d'Aragón, estendillando-se dende o cabo més
ozidental d’o Perineyo aragonés dica o cabo
ozidental d’os Sarratos Ibericos estando
trescruzata d’Ueste á Este per a Bal de l’Ebro,
en o zentro d’a cuala ye plantificata ra zidá de
Zaragoza.
Comunicazions
Zaragoza ye a capital
d’Aragón e se trata d’una zidá meya d’o rete
urbano europeyo con o que ye bien coneutata e
dende a que o turista puede desplazar-se
fazilmén ta cualsiquier punto d’Aragón. D’a
mesma manera, e per a mesma zircustanzia, as
comarcas que conforman a probinzia de Zaragoza
tienen una buena azesibilidá.
A zidá de Zaragoza conta con
un aeropuerto, rezienmén xamplato, situato á 9
kms. d’o zentro d’a zidá que la coneuta con
bellas zidaz españolas e europeyas.
En cuanto á ras
comunicazions ferrobiarias, debito á ra
situazción cheografica de Zaragoza, a zidá se ye
conformata á ro largo d’a istoria dica
l’autualidá como un binclo fundamental en o rete
ferrobiario peninsular.
En o respeutibe á ras
comunicazions per carretera, nos trobamos con
una zidá que ye un punto fuerte d’o rete
contando con una autopista ta Bilbao e Barzelona
per a Bal de l’Ebro, que trescruza ra probinzia;
con l’Autobía d’Aragón, que la une á Madrid per
os Sarratos Ibericos e con a futura autobía (en
l’autualidá executata en bels trampos) Somport-Sagunto
que la unirá á València tamién per os Sarratons
Ibericos e á lo rete franzés per o Perineyo
Aragonés, tot ixo fazilita os desplazamientos,
sigan per meyos pribatos u publicos, demanda que
ye atendita per buena cosa de linias d’autobuses
que coneutan a zidá con a més gran parti d’as
zidaz peninsulars e con as més importans zidaz
d’os diferens países europeyos u norteafricanos.
Estando ros retes de
comunicazión como ro benamen ta un territorio,
podemos afirmar que Zaragoza constituye un
organo bital e un punto d’atrauzión de primer
orden, sumando á ras comunicazions aerias,
ferrobiarias e carreteras a comunicazión per
cable e una ampla ofierta de meyos de
comunicazión (barias telebisions locals e una
d’ambito aragonés, corresponsalías d’os més
importans periodicos, radios e cadenas de
telebisión d’España, un moderno Zentro de
Prensa) completan a ofierta d’a zidá en o que fa
á comunicazión
Aloxes
A ofierta d’aloxes en iste
territorio s’alazeta en a calidá e a dibersidá.
Calidá cristalizata en alta profesionalidá y en
a gran esperenzia propia d’un país cruzillata de
camins e puesto de trobada e dibersidá per a
suya ampla bariedá d’establimientos que ban
dende os que tienen dezaga d’els una larga
istoria e ofrexen á os suyos besitadors a sabor
e ro encanto d’os establimientos d’o pasato,
pero con a infraestrutura e serbizios més
abanzatos, dica establimientos que meten á
disposizión d’os suyos cliens a teunolochía més
abanzata en un marco que inserta as zagueras
estendenzias arquiteutonicas; dende as zinco
estrelas á os alberdes, dende as estazions
balnearias á ras bibiendas de turismo rural. Una
ofierta que se completa con a competitibidá, que
se basa en una relazión calidá-pre sobrebuena.
Gastronomía
A ofierta de restorans e a
gastronomía ye un d’os puntos fuertes d’Aragón,
emparata en una larga tradizión culinaria mimata
güe con o criterio d’a calidá que se sustien en
os produtos que tradizionalmén ha ofrexito a
montaña e bals en Aragón (produtos deribatos de
l’agricultura, como ros estraordinarios bins
aragoneses –as Denominazions d’Orichen de
Cariñena, Campo de Borxa, Semontano e
Calatayud-, l’olio d’oliba birchen estra u ro
presieco calandino, per zitar bels exemplos;
produtos deribatos d’a ganadería, como ro pernil
de denominazión d’orichen de Teruel u a
denominazión espezifica tarnasco d’Aragón, tot
ixo acompañato per una estraordinaria repostería
autotona). Chunto á os produtos propios, a
zercanía d’o mar Cantabrico e d’a Mediterrania
ha propiziato que os produtos asoziatos á o mar
se sigan ficatos con esito en a cultura
culinaria tradizional aragonesa, rica e ecletica
como cal á un país ubierto como Aragón.
A base d’a cozina
tradizional aragonesa la constituye, como en toz
os pueblos europeyos, o pan en as suyas
dibersas formas (adornato como en Codos, con
gallons como en Tosos u Albarrazín), alimento
base de bels platos tipicos locals (micallas á
la teruelina, sopa roya, a bodela d’a bal de
Tena u a escaldada de Uesca).
Á o mesmo ran son as
fruitas e berduras, lobatas dende antigo
como testimonian documentos meyebals que zitan
as zebollas de Fuentes, os allos d’Arandiga, a
pella de Tarazona, os cardos de Muel, as
garchofas d’Albalate del Arzobispo, os napos de
Mainar, as borrainas d’o Semontano de Moncayo,
os pimentons u chils de Montañana, os tomates
d’as güertas d’o Galligo, os espargos d’a Ribera
Alta d’Ebro, as ugas d’as zonas binicolas e
l’olibar baxoaragonés. Berdura cuasi esclusiba
d’Aragón ye a borraina, d’orichen medizinal (o
suyo nombre zientifico ye “borrago oficinalis”)
e á ra que o nuestro tiempo atribuye balor
medezinal en a prebenzión d’o cánzer; en a base
d’as berduras de cozina aragonesa son tamién os
bisaltos, o cardo, as fabas con bachoca, os
chitos e a crapaza.
Entre as fruitas cal zitar
as d’as begas d’os nuestros ríos (Xalón, Xiloca,
Galligo, Zinca e Ebro, més que més): presiecos
en o Baxo Aragón, prunas en a Ribera Baxa d’Ebro
e Sariñena, peras e mazanas en L’Almunia de Doña
Godina, ziresas en O Frasno, alberches en O
Burgo d’Ebro, figos, presiecos e mazanas de
Fraga, á ras que cal adibir as propias d’a
montaña (fraga, chordón, robellons, arañons e
trufas, amés d’as peretas de San Chuan).
En cuanto á ras legumbres
son basicas en bels platos tradizionals como lo
recau de Binéfar, os boliches d’Embún e as
chodigas de Luco de Xiloca.
As carnes tamién
constituyen un d’os puntos fuertes d’a
gastronomía tradizional aragonesa, més que més o
cordero, con gran riqueza de rezetas e platos en
os que ye o componén esenzial (tarnasco rustito
en tot Aragón, garronez en Ribagorza e
morteruelo en Teruel).
En cuanto á o pex,
suposa un ingredién més adintro d’a gastronomía
tradizional aragonesa, no sólo que a fauna
flubial autotona (truitas, candrexos) sino
tamién a marina que arriba dende antigo en
Aragón, como contrimuestran os rezetarios de
l’antiga corte aragonesa que contan con una
increyible nomina de fauna marina.
Pero a ufierta de
restaurazión no se limita á ofrir un bariato
menú de platos tradizionals sino d’espleitar
d’una muito ampla ofierta capable d’atender
cualsiquier desichenzia, dende os “fast-foods”,
dica l’alta cozina d’ispirazión franzesa,
pasando per marisquerías, bechetarianos,
pizzerías, cozina de cualsiquier puesto d’a
Peninsula Iberica, de países europeyos u
iberoamericanos u locals que ofrexen a cozina
d’os puestos més esoticos. Toz els composan una
ampla armonía de sabors reflexo d’o
cosmopolitismo d’una zidá que presume e desfruta
de tener una ofierta de restorans á saper que
profesional e competitiba.
Ista cozina de calidá se
beye complementata per a minicozina, as “tapas”,
autenticos conzietos gastronomicos, un mundo de
colors e sabors que en as nuestras zidaz e
lugars se distingue per a calidá e a bariedá (d’o
més simple á ras creyazions d’alta cozina), que
aduyan á que o “tapear” contine estando
considerato en a nuestra zidá como una autibidá
sozial més.
Cultura e ozio
As posibilidaz culturals e
d’ozio son multiples: temporadas de teyatro (d’o
clasico á ro esperimental; d’as obras masibamén
aplauditas per os amadors de l’arte de Talía á
obras més minoritarias); programazions contando
con una ampla programazión mosical de muito alta
calidá estando atenditas prauticamén totas as
manifestazions mosicals (dende a opera á o jazz
pasando per o pop, o folk u o rock), l’autibidá
mosical se complementa per atras autibidaz como
ro ballet u a danza.
Pero a ofierta cultural no
acaba allí, ya que o nuestro país tien una
estraordinaria afizión á ro sieteno arte (en
Zaragoza s’utilizó per primera begata o
“zinematografo” en a Peninsula, e Aragón estió
cuna de pioners zineastas como Segundo de Chomón
e puesto de naxedura de chenios unibersals como
Luis Buñuel). L’afizión á ro zine se desarrolla
tanto en as salas comerzials esistens como en as
programazions de diferens entidaz.
As nuestras comarcas
ofrexen, á més á més, muestras de fotografía, un
puyal de museyos, tematicos u chenerals;
esposizions, permanens u temporals, congresos,
conferenzias, cursos, etc.
Como autibidaz més ludicas
no cal oblidar l’animazión d’a nuei d’as
nuestras zidaz, as fiestas tradizionals, rurals
u urbanas, u a tradizión d’o “tapeo” mientres se
ronda per as carreras d’os nuestro lugars e
zidaz.
Adintro d’a cada begata més
gran atenzión á os aspeutos meyoambientals, cal
fer atenzión de que tamién en iste costato as
comarcas nuestras tienen una atrautiba ofierta
debito á ras suyas condizions cheograficas e a
gran bariedá de paisaches, microclimas e
reyalidaz que o turista tafanero puede trobar en
o nuestro territorio.
|